od_legalisty

 
 
 
Ulotka propagandowa
z okresu plebiscytu na Górnym Śląsku
(zbiory Biblioteki Śląskiej w Kotwicach)
Depesza informująca
o przybyciu Międzysojuszniczej Komisji generała Charles’a Josepha Duponta na Górny Śląsk w sierpniu 1919
(zbiory Archiwum Państwowego w Katowicach)
Niemiecka ulotka propagandowa
piętnująca niechęć Korfantego do głosowania w plebiscycie emigrantów z Górnego Śląska, 1921
(zbiory Archiwum Państwowego w Katowicach)
Opaska na ramię
Polski Komisariat Plebiscytowy, 1920
(zbiory Archiwum Państwowego w Katowicach)
Notlgeld (pieniądz zastępczy) z wizerunkiem Wojciecha Korfantego wskazującego linie podziału Górnego Śląska, tzw. linie Korfantego
Według projektu nowa granica miała biec od Bogumina – wzdłuż Odry – do Zimnic Wielkich, skręcać na północny wschód wzdłuż ówczesnej zachodniej granicy powiatu strzeleckiego do Kolonowskiego, stamtąd koło Chybia, przez Knieję, Zębowice, Wachowice, Wolęcin, następnie przez Kościeliska z Olesnem po stronie polskiej, aż do granicy Rzeczpospolitej Polskiej
(zbiory Muzeum Historii Katowic )
Wojciecha Korfanty przedstawiony jako Napoleon
wycofujący się z płonących Katowic do „bohaterskiej piwnicy w hotelu Lomnitz w Bytomiu”.
Jest to nawiązanie do odwrotu Napoleona spod Moskwy w 1812 r. Niemiecki rysunek propagandowy, 11.09.1920
(zbiory Biblioteki Śląskiej w Katowicach)
Polska ulotka propagandowa
z okresu plebiscytu
(zbiory Biblioteki Narodowej)
Gen. Henri Le Rond
przewodniczący Komisji Międzysojuszniczej i Plebiscytowej na Górnym Śląsku, w otoczeniu francuskich oficerów na rynku w Katowicach podczas uroczystości przekazania części Górnego Śląska władzom polskim, 19.06.1922
(zbiory Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach, Zbiór Albumów 55/47)
Oddziały pancerne francuskiego kontyngentu wojskowego
1920
(zbiory Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach, Zbiór Albumów 55/47)
Siedziba Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu
w hotelu „Lomnitz”, 1920–1921
(zbiory Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach, Zbiór Albumów 55/47)
Siedziba placówki Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Katowicach
zdemolowana przez niemieckich demonstrantów w sierpniu 1920
(zbiory Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach, Zbiór Albumów 55/47)
Działacze plebiscytowi
w marcu 1921
(zbiory Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach, Zbiór Albumów 55/47)
Akt przekazania władzy nad Katowicami polskim urzędnikom
przez urzędników alianckich. Trzeci od prawej Wojciech Korfanty, 19.06.1922
(zbiory Muzeum Śląskiego w Katowicach)
Polskie oddziały
przekraczające bramę powitalną w Katowicach, 20.06.1922
(zbiory Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach, Zbiór Albumów 55/47)
Wojciech Korfanty podczas uroczystości przejęcia części Górnego Śląska
czerwiec 1922, Katowice
(zbiory Muzeum Śląskiego w Katowicach)
Lokal wyborczy w Katowicach
w czasie plebiscytu przeprowadzonego 20.03.1921
(zbiory Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach, Zbiór Albumów 55/47)
Generał Stanisław Szeptycki na rynku w Katowicach
podczas wkroczenia wojsk polskich do miasta w ramach uroczystości przejęcia części Górnego Śląska przez władze polskie
(zbiory Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach, Zbiór Albumów 55/47)
Ulotka plebiscytowa Teofila Kupki
(zamordowanego później przez członków polskiej bojówki) skierowana przeciw Wojciechowi Korfantemu, wrzesień 1920
(zbiory Archiwum Państwowego w Katowicach)
Antykorfantowska ulotka z okresu plebiscytu
1920
(zbiory Archiwum Państwowego w Katowicach)
Polski rysunek propagandowy
z okresu plebiscytu, 1920
(zbiory Biblioteki Śląskiej w Katowicach)
Niemiecki plakat propagandowy z okresu plebiscytu przedstawiający Teofila Kupkę
o śmierć którego Niemcy oskarżali Wojciecha Korfantego
(zbiory Biblioteki Śląskiej w Katowicach)
„Zejście ze sceny”
niemiecki rysunek propagandowy prezentujący „wykopanie” Wojciecha Korfantego z Górnego Śląsku, czasopismo „Pieron” z dn. 25.09.1920r
( Zbiory Biblioteki Śląskiej)
Wojciech Korfanty wraz z członkami Grupy „Północ” w Tworogu
III powstanie śląskie, 1921
(zbiory Muzeum Historii Katowic)
Polski Komisariat Plebiscytowy
(zbiory Muzeum Historii Katowic)
Góra św. Anny
miejsce jednej z najistotniejszych bitew III powstania śląskiego, okres międzywojenny
(zbiory Biblioteki Śląskiej w Katowicach)
Samochód pancerny „Korfanty”
używany podczas III powstania śląskiego, 1921
(zbiory Muzeum w Chorzowie)
Grupa powstańców
dowodzona przez marynarza Roberta Oszka wokół samochodu pancernego „Korfanty”
w Sławęcicach w czasie III powstania śląskiego, 1921
(zbiory Muzeum w Chorzowie)
Plan do projektu przejmowania części Górnego Śląska
przez władze polskie, 1922
(zbiory Archiwum Państwowego w Katowicach)
Rysunek propagandowy z polskiego czasopisma „Kocynder”
z 20.07.1921
(zbiory Biblioteki Śląskiej w Katowicach)
Ulotka Górnośląskiego Komitetu Plebiscytowego
oskarżająca Wojciecha Korfantego o zamordowanie Teofila Kupki, 1921
(zbiory Archiwum Państwowego w Katowicach)
Mapa Górnośląskiego Obszaru Plebiscytowego
z zaznaczonymi wynikami plebiscytu: (tu wyniki albo procenty, albo liczby)
(zbiory Biblioteki Śląskiej w Katowicach)
„Budziciele polskości na Górnym Śląsku”
plakat autorstwa Stanisława Ligonia przedstawiający Józefa Lompę, Juliusza Ligonia,
Karola Miarkę oraz ks. Konstantego Damrota, „Kocynder” z 20.03.1921
(zbiory Muzuem Hisotrii Katowic)
Biuletyn Polskiego Komisariatu Plebiscytowego
z trójjęzyczną odezwą z 26.06.1920
(zbiory Muzeum w Rybniku)
 

Polski plakat z okresu plebiscytu
1920–1921
(zbiory Archiwum Państwowego w Katowicach)
Członkowie sztabu powstańczego Grupy Armii „Wschód”
Michał Grażyński trzeci od prawej
(zbiory Narodowego Archiwum Cyfrowego)
Powstańcy śląscy na rybnickim rynku
1921
(zbiory Muzeum Śląskiego w Katowicach)
Plakat plebiscytowy „Głosuję za Niemcami”
1920–1921
(zbiory Muzeum Śląskiego w Katowicach)
Wojciech Korfanty w towarzystwie Józefa Rymera i gen Stanisława Szeptyckiego
podczas uroczystości związanych
z powrotem Śląska do macierzy polskiej, 1922
(zbiory Muzeum Śląskiego w Katowicach)
Uroczystości związane z wizytą prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego
w Katowicach, 17.06.1923
(zbiory Muzeum Niepodległości w Warszawie)

Od legalisty do dyktatora

Wojciech Korfanty nie poparł spontanicznych zrywów, jakimi były I i II powstanie śląskie. Jako realista – w przeciwieństwie do piłsudczyków – był zwolennikiem legalnej walki politycznej. Preferując działania dyplomatyczne uważał, że jakikolwiek konflikt militarny na terenie Górnego Śląska będzie błędem. Szansę na realizację swoich planów dostrzegał w przyszłym werdykcie mocarstw ententy. Tym samym rolę powstań z lat 1919–1920 ograniczył do możliwości wywierania nacisków na państwa sprzymierzone w celu egzekwowania polskich roszczeń. Naturalną tego konsekwencją było objęcie przez niego funkcji komisarza Polskiego Komisariatu Plebiscytowego z siedzibą w Bytomiu w momencie podjęcia decyzji o rozstrzygnięciu plebiscytowym. Przeprowadzone w marcu 1921 r. głosowanie okazało się niekorzystne dla strony polskiej. Na podstawie tego wyniku Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa z siedzibą w Opolu opracowała raport w sprawie przyszłej granicy polsko-niemieckiej. Informacje o nim przedostały się do wiadomości publicznej w niedzielę, 1 maja 1921 r. Następnego dnia stanęły wszystkie kopalnie i większość hut. W nocy z 2 na 3 maja wybuchło III powstanie śląskie.

Rozwój wydarzeń na obszarze Górnego Śląska postawił Korfantego w bardzo trudnej sytuacji. Ze względu na niekorzystne dla Polski wyniki głosowania zdecydował się na rozstrzygnięcie militarne. Jako dyktator III powstania powołał Naczelną Władzę, która reprezentowała najwyższą polską jurysdykcję wojskową i cywilną na terenie zajętym przez powstańców. W czasie walk z jej ramienia przy udziale Wydziału Administracyjnego przejmowano administrację z rąk niemieckich. Rolę dotychczasowych landratów przejęli doradcy techniczni przy alianckich kontrolerach powiatowych. Rozwiązywano też sejmiki i wydziały powiatowe, zastępując je tymczasowymi wydziałami powiatowymi, w których skład powołano sołtysów powiatowych (głównie narodowości polskiej). Spowodowało to konflikt z obozem piłsudczykowskim, ten bowiem rozpoczął akcję samowolnego usuwania sołtysów, w tym także Polaków niewygodnych politycznie. Zdymisjonowanie naczelnego wodza wojsk powstańczych hr. Macieja Mielżyńskiego zaogniło konflikt. Szef sztabu Grupy Wschód Michał Grażyński mianował wówczas samowolnie naczelnym wodzem powstania kpt. Karola Grzesika. Korfanty przy pomocy wiernych mu żołnierzy aresztował cały sztab i postawił go przed sądem. Sprawę umorzono, a oskarżeni opuścili Górny Śląsk.

W wyniku walk problem Górnego Śląska trafił ponownie na wokandę Rady Ambasadorów, która zajęła się nim już 7 maja. Rozejm pomiędzy stronami zawarto 5 lipca. Ostateczne rozstrzygnięcie kwestii górnośląskiej nastąpiło 20 października 1921 r. Na mocy decyzji podjętej przez państwa sprzymierzone w Paryżu Polska otrzymała jedną trzecią terenu plebiscytowego, w tym jednak większość bogactw naturalnych i przemysłu. W obszarze jurysdykcji terytorialnej państwa znalazły się m.in. Katowice, Świętochłowice, Królewska Huta (obecnie Chorzów), Rybnik, Lubliniec, Tarnowskie Góry i Pszczyna. Podjęte rokowania zakończyły się podpisaniem polsko-niemieckiej konwencji górnośląskiej, ratyfikowanej przez parlamenty obu krajów w maju 1922 r. Miała ona umożliwić regulację zasad współpracy transgranicznej, a także stać się gwarantem poszanowania polskich i niemieckich praw na podzielonym obszarze. Przejmowanie przyznanej Polsce części Górnego Śląska rozpoczęło się w czerwcu 1922 r. Symbolicznym zakończeniem tego procesu było podpisanie 16 lipca tego samego roku pamiątkowego aktu przejęcia przez Polskę części Górnego Śląska.

© 2019 Muzeum Śląskie